Υπάρχει ένα ερώτημα που αιωρείται πάνω από την πόλη εδώ και χρόνια, αλλά αντιμετωπίζεται σαν κάτι άβολο, σχεδόν αγενές: η ικανότητα είναι τελικά προϋπόθεση ή απλώς ένα συμπληρωματικό στοιχείο;
Γιατί αν κρίνουμε από την καθημερινή εικόνα, τις αποφάσεις που δεν παίρνονται και τα προβλήματα που χρονίζουν, η απάντηση μοιάζει ξεκάθαρη.
Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν φαίνεται να λειτουργεί με γνώμονα το ποιος μπορεί να κάνει τη δουλειά, αλλά με το ποιος βρίσκεται ήδη μέσα στο κάδρο.
Το προσόν «γνωστή φάτσα»
Στην πράξη, το βασικό προσόν δεν είναι η γνώση, η εμπειρία ή η ικανότητα διαχείρισης.
Είναι η αναγνωρισιμότητα. Το να είσαι “γνωστός”, “χρόνια στον χώρο”, “δικός μας άνθρωπος”. Ένα πρόσωπο που δεν θα προκαλέσει ερωτήματα, δεν θα ταράξει ισορροπίες και δεν θα απαιτήσει περισσότερα από όσα έχουν συνηθίσει οι γύρω του.
Η παρουσία αντικαθιστά τη χρησιμότητα και η συνήθεια βαφτίζεται εμπειρία. Έτσι, η διοίκηση γεμίζει με πρόσωπα που απλώς υπάρχουν, χωρίς κανείς να θυμάται τι ακριβώς παράγουν.
Η ικανότητα ως πρόβλημα
Η ικανότητα, αντί να θεωρείται πλεονέκτημα, αντιμετωπίζεται συχνά σαν απειλή. Ο ικανός άνθρωπος δεν αρκείται στο “έτσι γίνονται τα πράγματα”. Ρωτάει, πιέζει, ζητά εξηγήσεις και –το χειρότερο– ζητά αποτέλεσμα. Και το αποτέλεσμα είναι ενοχλητικό, γιατί φέρνει σύγκριση. Εκθέτει όσους έχουν μάθει να λειτουργούν χωρίς έλεγχο και χωρίς απολογισμό. Γι’ αυτό και η ικανότητα είτε μένει εκτός συστήματος είτε απορροφάται και σιωπά, για να μη χαλάσει το κλίμα της συλλογικής αδράνειας.
Δήμος ή χώρος ισορροπιών;
Ο δήμος δείχνει να λειτουργεί περισσότερο σαν χώρος διατήρησης ισορροπιών και λιγότερο σαν μηχανισμός επίλυσης προβλημάτων. Οι αποφάσεις λαμβάνονται όχι με βάση το τι χρειάζεται η πόλη, αλλά με βάση το ποιος θα δυσαρεστηθεί αν αλλάξει κάτι.
Η απραξία παρουσιάζεται ως σύνεση και η στασιμότητα βαφτίζεται υπευθυνότητα. Το αποτέλεσμα είναι μια διοίκηση που μοιάζει συνεχώς απασχολημένη, αλλά σπάνια αποτελεσματική, με την πόλη να μένει πίσω και όλους να δηλώνουν ικανοποιημένοι.
Το μόνιμο άλλοθι
Όταν τα πράγματα δεν προχωρούν, υπάρχει πάντα μια έτοιμη λίστα δικαιολογιών. Φταίει το κράτος, φταίει η γραφειοκρατία, φταίει η υποχρηματοδότηση, φταίει το παρελθόν...
Ποτέ όμως δεν φταίει η επιλογή ανθρώπων χωρίς ικανότητα. Ποτέ δεν μπαίνει στο τραπέζι η ευθύνη εκείνων που βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης απλώς επειδή ήταν διαθέσιμοι ή βολικοί. Έτσι, η αποτυχία γίνεται απρόσωπη και κανείς δεν λογοδοτεί πραγματικά.
Επίλογος: το πρόβλημα δεν είναι άγνωστο
Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν έχει ανάγκη από άλλες γνωστές φυσιογνωμίες και καλοστημένες παρουσίες. Έχει ανάγκη από ανθρώπους που ξέρουν τι κάνουν και είναι διατεθειμένοι να το κάνουν, ακόμα κι αν αυτό δυσαρεστεί.
Όσο όμως συνεχίζουμε να επιλέγουμε πρόσωπα αντί για ικανότητα, θα ζούμε σε μια πόλη που διοικείται με ανακοινώσεις, συντηρείται με δικαιολογίες και προχωρά με μισό βήμα, για να μη διαταραχθεί η ησυχία. Και μετά θα αναρωτιόμαστε γιατί τίποτα δεν αλλάζει, ενώ η απάντηση είναι μπροστά μας.
