Υπήρχε κάποτε η ιδέα της Ευρώπης.
Όχι αυτής που ζούμε. Της άλλης. Της θεωρητικής. Της καλοσχεδιασμένης. Εκείνης που υποσχόταν σταθερότητα, δημοκρατία, πρόοδο και ένα κοινό μέλλον.
Κάπου στην πορεία, όμως, το όραμα μπλέχτηκε με τη γραφειοκρατία, οι αξίες με τα συμφέροντα και οι ηγεσίες με τον ίδιο τους τον ίσκιο. Και το αποτέλεσμα είναι αυτό που βλέπουμε σήμερα: ένα πολιτικό σύστημα που δεν εμπνέει, δεν προστατεύει και –το χειρότερο– δεν πείθει κανέναν ότι ξέρει τι κάνει.
Οι ηγεσίες: προϊόντα συσκευασμένα, χωρίς οδηγίες χρήσης
Αν κοιτάξει κανείς τις ευρωπαϊκές ηγεσίες, δύσκολα θα βρει πολιτικούς. Θα βρει:
- διαχειριστές κρίσεων που οι ίδιοι δημιούργησαν
- τεχνοκράτες που μιλούν άπταιστα τη γλώσσα των αριθμών αλλά όχι της κοινωνίας
- επαγγελματίες “ανησυχούντες” που σε κάθε πρόβλημα απαντούν με μια σύνοδο κορυφής και ένα δελτίο τύπου
Η Ευρώπη κυβερνάται από ανθρώπους που μοιάζουν περισσότερο με μεσαία στελέχη πολυεθνικής παρά με ηγέτες κοινωνιών. Με βασική αποστολή όχι να αλλάξουν τα πράγματα, αλλά να μη χαλάσουν τις ισορροπίες. Και αν στο μεταξύ καεί η κοινωνία; Παράπλευρη απώλεια.
Πολιτικό σύστημα: όλοι μαζί, κανείς υπεύθυνος
Το ευρωπαϊκό πολιτικό μοντέλο έχει εξελιχθεί σε ένα τέλειο άλλοθι:
- όταν κάτι πάει καλά, το χρεώνεται “η Ευρώπη”
- όταν κάτι πάει στραβά, φταίνε τα κράτη
- όταν καταρρέουν τα πάντα, φταίει η “συγκυρία”
Ένα σύστημα όπου κανείς δεν αποφασίζει πραγματικά, αλλά όλοι υπογράφουν. Όπου οι αποφάσεις παίρνονται τόσο μακριά από τον πολίτη, που στο τέλος δεν τον αφορούν καν. Και κάπως έτσι η δημοκρατία καταντάει φόρμα συμμετοχής χωρίς αντίκρισμα.
Ο πολίτης: θεατής στο ίδιο του το έργο
Ο μέσος Ευρωπαίος σήμερα:
- δουλεύει περισσότερο
- πληρώνει ακριβότερα
- ζει πιο ανασφαλής
- ακούει διαρκώς ότι “δεν γίνεται αλλιώς”
Του ζητούν να κάνει υπομονή, να δείξει κατανόηση, να προσαρμοστεί.
Αλλά κανείς δεν του εξηγεί γιατί η προσαρμογή είναι πάντα δική του υποχρέωση και ποτέ των ηγεσιών. Κανείς δεν του λέει πότε τελειώνει αυτή η περίφημη “μεταβατική περίοδος” που κρατάει πλέον δεκαετίες.
Πώς φτάσαμε εδώ;
Δεν φτάσαμε τυχαία.
Φτάσαμε εδώ γιατί:
- η πολιτική έγινε καριέρα και όχι ευθύνη
- η Ευρώπη προτίμησε τη σταθερότητα των αγορών από τη σταθερότητα των κοινωνιών
- η διαχείριση αντικατέστησε το όραμα
- και η λέξη “λαός” έγινε κάτι που χρησιμοποιείται μόνο προεκλογικά
Και φυσικά, φτάσαμε εδώ γιατί αντί να διορθώνουν τα λάθη, τα βάφτισαν “αναγκαίες θυσίες”. Πάντα των άλλων.
Το πιο επικίνδυνο κομμάτι
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι το σύστημα δεν δουλεύει.
Το πρόβλημα είναι ότι ο κόσμος αρχίζει να το θεωρεί φυσιολογικό.
Να θεωρεί φυσιολογικό:
- να μην εμπιστεύεται κανέναν
- να ψηφίζει χωρίς να πιστεύει
- να απέχει χωρίς να ελπίζει
Και τότε η δημοκρατία δεν καταρρέει με πραξικόπημα.
Καταρρέει σιωπηλά, μέσα στην αδιαφορία και τον κυνισμό.
Επίλογος (για όποιον ακόμα σκέφτεται)
Η Ευρώπη δεν απέτυχε επειδή είχε εχθρούς.
Απέτυχε επειδή την κυβέρνησαν άνθρωποι χωρίς φαντασία, χωρίς θάρρος και χωρίς επαφή με την πραγματικότητα.
Και όσο συνεχίζουμε να δεχόμαστε ότι “έτσι είναι τα πράγματα”, τόσο το πολιτικό σύστημα θα γίνεται πιο άδειο, πιο κυνικό και πιο επικίνδυνο.
Γιατί η πραγματική κατάρρευση δεν είναι οικονομική.
Είναι πολιτική. Και μετά γίνεται κοινωνική.
